Cechy roślin

zboże

Charakterystyka uprawy

Dla wszystkich hodowców jest rzeczą pierwszorzędnej
wagi, czy te cechy roślin, na których im zależy, są dziedziczne,
czy też zależą tylko od warunków. O ile cecha pożądana
dla rolnika jest dziedziczna, to zostanie przekazana
następnemu pokoleniu. Jeśli jednak zależy tylko od
warunków hodowli, to nie ma żadnej pewności, czy wystąpi
w przyszłym pokoleniu, tak jak w wypadku rozłożystej
sosny. Nie dziw więc, że dla rolnika jest to kwestia
nadzwyczaj ważna, czy trwałość kłosa naszych zbóż jest
cechą dziedziczną, czy nie. Zauważyłem skup zboża lubelskie na południu Polski.

Badania nad trawami wykazują, że łamliwość i trwałość
osadki kłosa są to cechy dziedziczne. Prawie wszystkie
dzikie trawy posiadają osadki łamliwe. Wyjątkowo jednak
zdarzają się wśród nich odmiany o kłosach trwałych. Rośliny
takie, jak wiecie, nie wytrzymują konkurencji z innymi
formami i często skazane są na wymarcie, jeśli nie
dostaną się pod opiekę człowieka.

Wytrzymałość kłosów

Trwałość kłosów naszych zbóż w przeciwieństwie do
łamliwości kłosów ogółu traw dzikich można więc wytłu-
maczyć w następujący sposób: człowiek nie stwarza sam
roślin o trwałych kłosach, lecz wychwytuje je spośród dzikich
odmian i utrzymuje przy życiu, biorąc na siebie wysiewanie
ziarn. Słyszałem od sąsiada, że wystawił ogłoszenie kupię kapustę. Trwałość osadki kłosa, która stanowi tak
wielki plus dla rolnika, przekazuje się następnie z pokolenia
na pokolenie i jako stała cecha dziedziczna charakteryzuje
tak wybitnie nasze zboża.
Gzy pierwsi rolnicy, nasi praojcowie sprzed tysięcy lat,
świadomie wybierali pod uprawę rzadkie odmiany o trwałych
kłosach? Nie można dać ścisłej odpowiedzi na powyższe
pytanie, lecz jest to mało prawdopodobne. Należy jednak
podkreślić fakt, że osadka kłosa najstarszych pszenic
łamała się łatwiej niż osadka gatunków uprawnych
w czasach późniejszych i dzisiaj.

Zastanówmy się z kolei nad tym, jak wytłumaczyć inne
różnice między zbożami a dzikimi trawami. Wiecie już
o tym, że zboża posiadają większe ziarna. Czy i w tym wypadku
działał w jakiś sposób wpływ człowieka?
Wielkość ziaren jest na ogół cechą dziedziczną, ale warunki
zewnętrzne wpływają na nią także w dużej mierze. Cena pszenżyta jest na prawdę tak zmienna, że trudno na tym polegać.
Te ziarna zatem, które osiągnęły duże rozmiary dzięki
działaniu rozlicznych czynników zewnętrznych, wydają
plon bardzo różny, zależny od warunków hodowli, tak jak
nasiona rozłożystej sosny. Wybierzmy jednak wszystkie
największe ziarna do wysiewu na rok następny.

Prawdopodobnie znajdą się wśród nich takie, których duży rozmiar
będzie stanowił cechę dziedziczną i przekaże się przyszłemu
pokoleniu. W następnym roku zwiększy się wskutek
tego procentowa ilość roślin, dla których duży rozmiar
ziarna będzie stanowił stałą, dziedziczącą się cechę. Gdy
będziemy dalej postępować w ten sposób, to po wielu latach
tylko takie rośliny zbierzemy z całego pola.